Η αλήθεια για την απόδραση των κομμουνιστών εξόριστων του Αη Στράτη (17/7/1943) – Μια οφειλόμενη απάντηση

Πρώτα απ’ όλα μια εξήγηση, σε πρώτο πρόσωπο, για το «Μια οφειλόμενη απάντηση…» στον τίτλο. Την οφείλω στη συνείδησή μου, ως άνθρωπος που νοιάζεται, ερευνά, διαβάζει, μελετά την ιστορία των εξόριστων του Αη Στράτη. Την οφείλω στη μνήμη των προγόνων μου και των αγωνιστών συντοπιτών μου που διώχτηκαν, φυλακίστηκαν, δάρθηκαν, βασανίστηκαν, εκτοπίστηκαν στον Αη Στράτη και άλλους τόπους εξορίας γιατί δεν συμβιβάστηκαν με το σύστημα της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο, και, όταν ήρθε το πλήρωμα του χρόνου, τόλμησαν να σηκώσουν κεφάλι στον φασίστα εισβολέα και τους ντόπιους συνεργάτες-υποταχτικούς του, κόντρα στην «κανονικότητα» και τον «ρεαλισμό» της κυρίαρχης τάξης, και να πολεμήσουν για λευτεριά και για να ξημερώσουν καλύτερες μέρες για τον τόπο και τον λαό μας.

Μήτσος Αλεξανδρόπουλος: «…να πω δυο λόγια έστω για τον ίδιο τον Μπόση»

Τύχη καλή έφερε από καιρό στα χέρια μας το δίτομο  έργο του Μήτσου Αλεξανδρόπουλου με γενικό τίτλο ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΜΕΝΟΥΝ. Πρόκειται για μια συγκέντρωση αυτοβιογραφικών αναφορών και μνήμης, ένα «συναξάρι» μιας πολυκύμαντης ζωής, πλημμυρισμένο  από ακριβά αποστάγματα σκέψεων και κρίσεων για μια εποχή  ταραγμένη και σκληρή, που σημάδεψε για πάντα όσους την έζησαν και έμεινε γνωστή στις νεώτερες γενιές ως «τα πέτρινα χρόνια».

Αη Στράτης: Με τους αλύγιστους της ταξικής πάλης (φωτογραφικό αφιέρωμα)

(«Κλικ!» στις φωτογραφίες για μεγαλύτερο μέγεθος)

«Οι αλύγιστοι της ταξικής πάλης» ήταν ο τίτλος της έκθεσης τιμής που πραγματοποιήθηκε στο 41^ο Φεστιβάλ ΚΝΕ – Οδηγητή  (8-10 Οκτώβρη 2015) και ήταν αφιερωμένη σε όλους όσοι κράτησαν ψηλά τη σημαία του αγώνα στις πιο δύσκολες συνθήκες των εκτοπίσεων, της φυλακής και των εκτελέσεων· στους κομμουνιστές και στις κομμουνίστριες που με θυσίες και βάσανα, αλλά και με αίμα έγραψαν την ηρωική ιστορία του ΚΚΕ.

«Άμα ζήσεις να γράψεις δυο λέξεις για τον Άη Στράτη…»

Προχωράμε με καλπασμό στο κέντρο της κόλασης. Οι στρόβιλοί της μας παρασέρνουν με γληγοράδα και απειλούν να μας καταπιούν όλους μαζί. Περάσαμε το δεύτερο δεκαήμερο του Φλεβάρη και μπαίνουμε στο τρίτο. Ο Μπάμπης βρίσκεται στα στερνά του. Πεθαίνει ήρεμα, ήσυχα, χωρίς φασαρίες και νεύρα, πεθαίνει ηρωικά, ακριβώς όπως και έζησε.

Μανωλάκης Κιουπτσής – Γιαννάκης Τσουρτσούλης, οι μικροί εξόριστοι του Αη Στράτη που νίκησαν τον θάνατο από πείνα

Χιλιάδες αγωνιστές «φιλοξενήθηκαν» για δεκαετίες στους τόπους εξορίας. Πολλά παιδιά αντίκρισαν για πρώτη φορά τα χρώματα της ζωής στα υγρά κελιά των φυλακών ή στους βράχους ενός ξερονησιού, μεγάλωσαν ανάμεσα στους φυλακισμένους και τους εξόριστους και έχασαν τον ένα ή και τους δυο γονείς τους στα εκτελεστικά αποσπάσματα, είτε δεν πρόλαβαν καν να τους γνωρίσουν. Ο Μανωλάκης Κιουπτσής και ο Γιαννάκης Τσουρτσούλης είναι δυο από τους πολλούς αφανείς «μικρούς» ήρωες που σήκωσαν στις παιδικές τους ψυχές βάρος δυσανάλογα μεγάλο με τα χρόνια και το μπόι τους, που οι περισσότεροι δεν θα σηκώσουν σε ολόκληρη τη ζωή τους.

Ο Άη - Στράτης, η μάχη της πείνας των πολιτικών εξορίστων στα 1941 και οι εκδοτικές προσεγγίσεις τους (Αναδημοσίευση)

Aποψη του στρατοπέδου στον 'Αη-Στράτη.
Aκουαρέλα και χημικό μολύβι του Γ. Φαρσακίδη.

Τα τελευταία χρόνια με τον ένα ή τον άλλο τρόπο έρχονται στο φως άγνωστα στο ευρύ κοινό γεγονότα της νεότερης ιστορίας κυρίως από τη Μεταξική δικτατορία, την Κατοχή, την Αντίσταση και τον Εμφύλιο πόλεμο. Αρχειακό υλικό, παλιές εκδόσεις και επανεκδόσεις βιβλίων ανακινούν ζητήματα ιστορικά , μας κάνουν γνωστά διάφορα σημαντικά αλλά άγνωστα συμβάντα.

Ο ΚΩΣΤΑΣ ΒΑΡΝΑΛΗΣ γράφει για το βιβλίο του Κ. Μπόση "ΑΗ ΣΤΡΑΤΗΣ, η μάχη της πείνας των πολιτικών εξόριστων στα 1941"

Λίγοι είναι οι αγωνιστές εξόριστοι στον Αη Στράτη, οι  επιζήσαντες από τη μάχη της πείνας τον χειμώνα του 1941-42, που έγραψαν για εκείνη την περίοδο. Μετρημένοι στα δάχτυλα του ενός χεριού αυτοί που είδαν τα γραφτά τους να γίνονται βιβλίο. Ο Κώστας Πουρναράς (Μπόσης) ήταν ο πρώτος (1947) που μετέφερε στο χαρτί τη μυρωδιά του θανάτου, την ατσαλένια δύναμη του ανθρώπου που υπηρετεί ψηλά ιδανικά, την αλύγιστη θέληση για ζωή που φτάνει μέχρι τη θυσία. Ο Μπόσης δεν είχε την πολυτέλεια της άνεσης του γραφείου όταν έγραφε τον «Αη Στράτη». Οι σελίδες του βιβλίου γράφτηκαν στην ανάπαυλα της μάχης πολεμώντας τον Γερμανό καταχτητή στα βουνά της Μακεδονίας, στην (μια ακόμα) εξορία μετά την απελευθέρωση, στην κρυψώνα της παρανομίας, είτε πάλι στο βουνό, πολεμώντας έναν ακόμα καταχτητή.

Απρόσμενα μεγάλη η αποδοχή στο διαδίκτυο του βιβλίου του Κ. Μπόση "ΑΗ ΣΤΡΑΤΗΣ, η μάχη της πείνας των πολιτικών εξόριστων στα 1941"

Το εξώφυλλο της επανέκδοσης του Αη Στράτη
(φωτογραφική αναπαρωγή της πρώτης έκδοσης
του Εκδοτικού Τμήματος της ΚΕ του ΚΚΕ)

Όταν την Κυριακή 21 Απρίλη του  2013 ανεβάζαμε, σε ηλεκτρονική μορφή -  pdf, στο διαδίκτυο το βιβλίο του Κώστα Μπόση  "ΑΗ ΣΤΡΑΤΗΣ, η μάχη της πείνας των πολιτικών εξόριστων στα 1941" (Έκδοση της ΚΕ του ΚΚΕ, Μάρτης 1947) δεν μπορούσαμε να φανταστούμε ούτε στο ελάχιστο την τόσο μεγάλη αποδοχή που θα συναντούσε από το αναγνωστικό κοινό.

Εκδήλωση προς τιμήν του Κώστα Πουρναρά (Μπόση), με την ευκαιρία της επανέκδοσης του βιβλίου του "Αη - Στράτης" (Ριζοσπάστης 17/1/96)

Φιλολογική εκδήλωση - μνημόσυνο προς τιμή του συγγραφέα και αγωνιστή Κώστα Πουρναρά (Μπόση) πραγματοποιήθηκε την Κυριακή, 14 Γενάρη, με την ευκαιρία της επανέκδοσης του βιβλίου του "Αη - Στράτης". Την εκδήλωση, που έγινε στην αίθουσα του Συλλόγου Κυψελιωτών Αρτας (Ανω Κυψέλη, Αθήνα), τίμησαν με την παρουσία τους πολλοί συντοπίτες από την Κόσεψη (Κυψέλη), φίλοι και γνωστοί του συγγραφέα, ο οποίος πέθανε το 1994 στο Σιμπίου της Ρουμανίας, όπου ζούσε πολιτικός πρόσφυγας μετά τον εμφύλιο πόλεμο.
Σύντομη αναφορά στο βιβλίο "Αη - Στράτης" και γενικότερα στην αγωνιστική και συγγραφική πορεία του Κ. Πουρναρά έκανε ο συγχωριανός του Χρήστος Νταβατζής,ο οποίος είχε και την πρωτοβουλία (με τη συνδρομή συμπατριωτών και φίλων του συγγραφέα) για την επανέκδοση του βιβλίου.

Ο "ΑΗ ΣΤΡΑΤΗΣ" του Κώστα Μπόση σε ηλεκτρονική μορφή στο Διαδίκτυο

Τον Μάρτη του 1947 το Εκδοτικό Τμήμα της ΚΕ του ΚΚΕ προλόγισε και εξέδωσε ένα βιβλίο - συνταρακτικό ντοκουμέντο. Τίτλος του "ΑΗ ΣΤΡΑΤΗΣ, η μάχη της πείνας των πολιτικών εξορίστων στα 1941". Δημιουργός του ο αταλάντευτος κομμουνιστής, φωτισμένος δάσκαλος, καταξιωμένος συγγραφέας, αργότερα και μεταφραστής της ρώσικης κλασικής λογοτεχνίας (εξόριστος κι ο ίδιος στον Αη Στράτη από την περίοδο της μεταξικής δικτατορίας μέχρι το 1943) ΚΩΣΤΑΣ ΜΠΟΣΗΣ (Πουρναράς).

Μια εκδήλωση για τον Κώστα Μπόση και ένα σχόλιο

Από την εκδήλωση για την επανέκδοση του "Αη Στράτη".

Στις 14 Γενάρη του 1996 έγινε στην αίθουσα του Συλλόγου Κυψελιωτών Άρτας (στην Αθήνα) «Ο Άγιος Κοσμάς» εκδήλωση στην οποία παρουσιάστηκε η επανέκδοση, μετά από πολλά χρόνια, του βιβλίου του Κώστα Μπόση "Αη Στράτης. Η μάχη της πείνας των πολιτικών εξορίστων στα 1941". Αναδημοσιεύουμε άρθρο του περιοδικού «χάος και όψη» (τ. 11) το οποίο εκδίδεται από τον Σύλλογο, που αναφέρεται στην εκδήλωση και στη συνέχεια παραθέτουμε ένα σχόλιο δικό μας.

ΒΙΒΛΙΟκριτική-παρουσίαση: Κώστα Μπόση, "Αη- Στράτης, Η μάχη της πείνας των πολιτικών εξορίστων στα 1941"

Αναδημοσιεύουμε από το φιλικό ιστολόγιο ofisofi την κριτική-παρουσίαση του βιβλίου του Κώστα Μπόση: «ΑΗ ΣΤΡΑΤΗΣ, Η μάχη της πείνας των πολιτικών εξορίστων στα 1941».


«Αη Στράτης, Η μάχη της πείνας των πολιτικών εξορίστων στα 1941».

Ο λόφος του Αγίου Μηνά με το μνημείο για τους 33 εκτοπισμένους που πέθαναν τον χειμώνα του 1941-1942. Ακουαρέλα και χημικό μολύβι του Γ. Φαρσακίδη, 1948-49.

Στα δικαιώματα του πολίτη
θα έπρεπε να ανήκει
και το δικαίωμα
να γνωρίζει την ιστορία του.

Φίλιππος Ηλιού

Με αυτά τα λόγια καλωσορίζει τον επισκέπτη η ιστοσελίδα του Μουσείου Δημοκρατίας στον Αη – Στράτη. 

Σκυτούδης, Πέπας, Παπαδάτος – Το χρονικό της δολοφονίας των τριών κομμουνιστών εξόριστων στον Αη Στράτη

Έργο του Γιώργη Δήμου

Τον Απρίλη του 1941 και αφού οι επίσημες αρχές παρέδωσαν τα κλειδιά του ελληνικού κράτους στους χιτλερικούς εισβολείς, οι κομμουνιστές πολιτικοί εξόριστοι στον Αη Στράτη ζητούν από την ελληνική φρουρά που τους κρατάει περιορισμένους να τους αφήσει ελεύθερους να πολεμήσουν για τη λευτεριά της πατρίδας. Ο διοικητής της φρουράς Κουσκούσης τους παραπλανά δήθεν πως το αίτημά τους έγινε δεκτό και τους καλεί στην πλατεία του χωριού για να συζητήσουν τα διαδικαστικά της αποχώρησης από το νησί. Όταν οι εξόριστοι συγκεντρώθηκαν άρχισε να πυροβολεί στο ψαχνό με το περίστροφό του, έχοντας δίπλα του το πρωτοπαλίκαρό του Ντουντουλάκη,  δίνοντας το σύνθημα και στους υπόλοιπους χωροφύλακες. Ακολουθούν καταιγιστικά πυρά. Από τις σφαίρες των συνεργατών των καταχτητών τραυματίζονται θανάσιμα οι Νίκος Παπαδάτος, τσαγκάρης απ' την Αθήνα, Παναγιώτης Πέπας, σταφιδοπαραγωγός από τη Μεσσηνία και  Κώστας Σκυτούδης, σπουδαστής απ' το Βόλο. Υπήρξαν επίσης και πολλοί τραυματίες. Οι ζωντανοί παραδόθηκαν στη συνέχεια από τους «Έλληνες» δημίους τους στους Γερμανούς καταχτητές.

ΑΗ ΣΤΡΑΤΗΣ 1941 – Χριστούγεννα με το θάνατο

Έργο του Γ. Φαρσακίδη

Περνούμε τις άγιες μέρες των Χριστουγέννων. Ζώα, πατάτες, σχέδια, ελπίδες, όλα κουρνιαχτός και στάχτη. Εκατόν τριάντα άνθρωποι στα χέρια δύο εγκληματιών, του καλόγηρου και του αστυνόμου. Δυο οκάδες κριθαρίσιο αλεύρι φτιάξαμε κουρκούτι τη μέρα πού γεννήθηκε η αγάπη για τους χριστιανούς και φάγαμε τόσοι άνθρωποι. Μια γραμμή από σκελετούς βαδίζουμε, άλλοι μπροστά κι άλλοι πίσω για το θάνατο. Κυλούσαμε μέσα σε μια κόλαση κι απ' τον ένα κύκλο τον άσχημο περνούσαμε στον άλλο. Το χειρότερο! Έξω διαβολόκαιρος. Κρύο φαρμάκι. Οι αγέρηδες δυνατοί και τσουχτεροί πέφτανε με δύναμη πάνω στον ξερόβραχο σαν να 'θελαν να τον ξεθεμελιώσουν.

"Διαμάντι αγωνιστικής λογοτεχνίας" (Ριζοσπάστης)

"Ενα κομμάτι γης μικρούλικο, ριγμένο στη μέση της θάλασσας, το νησί, 18 μίλια ο γύρος του. Απ' το χωριό Αλωνίκη, δύση - ανατολή, μια ώρα δρόμος. Κι απ' τ' αυλάκια στου Φράγκου, απ' το βοριά ως το νοτιά, δυόμισι με τρεις ώρες. Ακρογιαλιά δαντελωτή, όμορφοι κάβοι, όμορφοι κόρφοι κι αμμουδιές που μαγεύουν (... ) ". Ομορφοι κάβοι, όμορφοι κόρφοι. 

Πάνω απ' όλα: όμορφοι Ανθρωποι, "άγιοι" του αγωνιστικού "πανθέου" αυτού του τόπου. ΑηΣτράτης. Η ομορφιά μιας φύσης, που λαμπρύνθηκε με μορφές ηρώων, με το πιο άσπιλο, το πιο πατριωτικό αίμα. Αίμα κομμουνιστών εξορίστων. Ηταν στα 1941. 

Στα 1947 (Μάρτης) το Εκδοτικό Τμήμα της ΚΕ του ΚΚΕ προλόγισε και εξέδωσε ένα βιβλίο - συνταρακτικό ντοκουμέντο. Τίτλος του "Αη Στράτης. Η μάχη της πείνας των πολιτικών εξορίστων στα 1941".Δημιουργός του, ο αταλάντευτος κομμουνιστής, φωτισμένος δάσκαλος, καταξιωμένος συγγραφέας, αργότερα και μεταφραστής της ρώσικης κλασικής λογοτεχνίας (εξόριστος κι ο ίδιος στον ΑηΣτράτη από την περίοδο της μεταξικής δικτατορίας μέχρι το 1941) Κώστας Μπόσης (Πουρναράς).

-Σκάβουμε το δρόμο της προόδου, της ανάγκης.

Σωζόμενο συρματόπλεγμα του στρατοπέδου,
στον Αη Στράτη.

Αργότερα, βρέθηκα στης ζωής το σταυροδρόμι, δεξιά δρόμος πλατύς στρωμένος από αιώνες. Πατημένος από μυριάδες. Πλήθη περνούσανε, βαδίζανε, χάνονταν. Πέρα φάνταζε χλοερό λιβάδι. Πολιτείες πανώριες. Κι άκουγες λαγούτα και βιολιά.  Ζωή, κίνηση, χαρά. Ζερβιά ένα μονοπατάκι, μόλις ξεχώριζε, ανάμεσα από πέτρες και κλαδιά. Μια χούφτα άνθρωποι δουλεύανε, σκάβανε το μονοπάτι. Τους ζύγωσα περίεργα.